Endarken

Taith grŵp I’r Mynyddoedd Duon trwy’r gwyll ac i’r tywyllwch gan artist symud, Simon Whitehead

 

 

Rhannwch eich profiad o’r tywyllwch â mi … a’r nos.

 

Nid yr hyn a wnewch pan ei bod hi’n tywyllu, ond sut y’ch chi’n teimlo … yr arogleuon, y synau, y teimladau.

 

Beth yw eich atgofion … beth sy’n aros yn glir yn eich cof?

 

Dyma’r hyn a ddwedwyd dros bryd o fwyd er mwyn pryfocio a herio cyn dechrau sesiwn Simon Whitehead, Endarken (Iau 5 Gorffennaf). Yr hyn a ddilynodd, ac a amlygwyd, ymhlith y grŵp o ryw 20 o bobl oedd atgofion o goelcerthi ac atgof o ddilyn drymio trwm y llinell fas trwy bentrefi diarffordd cefn gwlad yn chwilio am bartïon gwaharddedig i ymuno â nhw; o’r tawelwch melfedaidd diogel a deimlai’r rhai a oedd yn byw yng nghefn gwlad o’r braw a’r ofn a deimlid gan y rhai a oedd yn byw yn y ddinas, o dan y wybren drefol nad yw byth yn dywyll. Hanesion seremonïau i ganu serenâd i’r machlud a storïau ynghylch nofio mewn dyfnderoedd annirnadwy yn nhrymder nos, heb unrhyw orwel i’w weld … pob hanesyn yn tynnu sylw at y newid yn y synhwyrau a’r ymdeimlad o fod yn newid i fod yn rhywbeth gwahanol.

Cefnogwyd hyn gan drafodaeth Simon o’i waith cyfredol; dod o hyd i ddarlleniadau a damcaniaethau sy’n trafod y trawsnewidiad hwn o’r dydd i’r nos a bywydeg y llygad. Sut y mae celloedd gwahanol o fewn y llygad yn codi signalau gwahanol wrth i’r nos dywyllu’n gynyddol, sut y mae’r golwg ymylol yn dod yn bwysicach a sut y mae’r synhwyrau eraill yn cynnal a chefnogi gallu’r llygad i weld yn y nos.

I gyd-fynd â’r pryd bwyd roedd pentwr mawr o ffyn, oll wedi eu paentio’n glaer wyn ar un pen ac wedi eu pentyrru yng nghanol stiwdio Peak. Rhain oedd am fod yn gymdeithion i ni yn ystod ein taith hwyrol; weithiau’n bryfoclyd, heriol, ystyfnig a thaer, yn penderfynu ar gyfeiriad y daith a’r ffordd yr oeddem yn ymwneud â’r amgylchedd o’n cwmpas ac yn ymwneud â’n gilydd.

Wrth i ni eu casglu yn ein breichiau, roeddem yn ymdeimlo â’u siâp, yn arfer gyda’n siâp newydd ni ein hunain wrth i ni eu cario a sut i fynd i’r afael â rhwystrau cyfarwydd … drysau, grisiau, pyrth, llwybrau a mannau croesi’r ffordd. Gyda’n gilydd fe aethom ni, gyda’n cyfeillion pren siâp lletchwith gyda ni, i lawr y ffriddoedd tuag at yr afon … oll yn parhau yng ngoleuni euraidd noson ganol haf odidog.

Yr hyn a gafwyd wedyn oedd cyfres o symudiadau wedi eu coreograffu – pob un ohonom yn ymateb i sgôr …. Yn y lle cyntaf yn dod i arfer gyda’n cyfeillion newydd – dod i arfer gyda sut yr oeddent hwy a ni yn symud, yn sefyll, yn ei deimlo ac yn ymwneud â’n hamgylchfyd gwledig. Datblygodd hynny wedyn i fod yn gyfres o ddarnau gosod … symud i lannerch goediog a symud ein partneriaid dynol a’r rhai pren, er mwyn gweld effaith ein hymwneud ar ein hamgylchedd.

Sut oedden nhw’n teimlo, sut oeddem ni’n symud, sut oeddem ni’n gweld yr amgylchedd o’n cwmpas a sut oedd hynny’n newid wrth i ni lunio a dadfeilio siapiau a strwythurau newydd o fewn yr amgylchedd hwnnw? Cafodd y cyfan ei amlygu a’i ddwysau gan y gwyll a oedd yn prysur dywyllu – wrth i bennau’r prennau ddechrau disgleirio a dangos y ffordd i ni yn y llannerch cynyddol dywyll.

Y dasg olaf oedd casglu a chludo ein 119 o ffrindiau newydd o bren mewn un bwndel ac yna eu gorymdeithio yn ôl i stiwdio Peak. Yn rhannol trwy rym bôn braich, ac yn rhannol trwy gyd-weithio fel tîm ac ymdrechu gyda’n gilydd fe wnaethom lwyddo i wthio a thynnu ein cyd-weithwyr newydd cyndyn ar hyd y daith deng munud yn ôl i’r stiwdio.

Er gwaethaf ambell gam gwag fe wnaethom gyd-weithio’n llwyddiannus er mwyn cyflawni’r dasg wrth i’r tywyllwch ddwysau, a daeth yn amlwg bod ein perthynas â nhw, a gyda’n gilydd, wedi newid o ganlyniad i’r broses o dywyllu a oedd wedi dod drosom. Roedd pob un ohonom bellach yn gweld ein hunain, ein gilydd a’n hamgylchfyd mewn goleuni newydd, â hoffter newydd ac ag ymdeimlad o fod wedi cyd-weithio gyda’n gilydd ar rywbeth gwirioneddol arbennig.

 

Mae’r artist symud, Simon Whitehead yn gweithio o’i ganolfan yn Nyffryn Teifi yng ngorllewin gwledig Cymru ac yn rhyngwladol. Mae Endarken yn brosiect ymchwil a datblygu a gefnogir gan Gyngor Celfyddydau Cymru.

Taith grŵp I’r Mynyddoedd Duon trwy’r gwyll ac i’r tywyllwch gan artist symud, Simon Whitehead     Rhannwch eich profiad o’r...

Darllen rhagor

Beth sydd ymlaen

Jan 11

Crochenwaith gyda Martin Craddock

Ionawr 11, 2019 @ 2:00 pm - 5:00 pm
Jan 12

TRIBE

Ionawr 12, 2019 @ 2:00 pm - 4:30 pm
Jan 28

Gwneud Basgedi gyda Mary Zammit

Ionawr 28, 2019 @ 10:00 am - 2:30 pm